Sesini meslek olarak kullananlar için 5 ses sağlığı kuralı

1. Ses tellerinizi nemli tutun: su ve ortam nemi

Ses tellerinin rahat titreşmesi için üzerindeki ince mukus tabakasının akıcı olması gerekir. Bunun en basit yolu gün boyu yeterli su içmektir.

• Masanızda veya kürsüde her zaman bir şişe su bulundurun, küçük yudumlarla sık sık için. Açık renkli idrar, yeterli sıvı aldığınızın basit bir göstergesidir.
• Klimalı, kalorifer ile kurumuş ortamlarda oda nemlendirici veya buhar solumak yardımcı olabilir.
• Kafein ve alkol vücuttan sıvı kaybını artırabilir; yoğun ses kullanılan günlerde sınırlı tutun.
• Burundan nefes almak havayı nemlendirir. Burun tıkanıklığı nedeniyle sürekli ağızdan nefes alıyorsanız bunun da değerlendirilmesi gerekir.

2. Sesinize mola verin ve bağırmayın

Ses yorgunluğunun en sık nedeni, sesin uzun süre, yüksek şiddette ve dinlenmeden kullanılmasıdır.

• Uzun derslerin veya görüşmelerin arasında birkaç dakikalık sessiz molalar planlayın. Yoğun konuşma saatlerini mümkünse gün içine yaymak, sesin toparlanmasına zaman tanır.
• Kalabalık sınıfta veya gürültülü ortamda sesinizi yükseltmek yerine mikrofon ya da ses yükseltici kullanın; dikkat çekmek için el işareti veya zil gibi yöntemlere başvurun.
• Gürültülü mekânlarda uzun sohbetlerden, telefonda bağırarak konuşmaktan kaçının.
• Sesiniz kısıkken fısıldamak da ses tellerini zorlayabilir; mümkünse az konuşun, konuşmanız gerekiyorsa yumuşak ve rahat bir sesle konuşun.

Soğuk algınlığı gibi durumlarda sesinizi zorlamamak, kalıcı sorunların önlenmesinde önemlidir.

3. Reflüyü ciddiye alın

Mideden yukarı gelen asit ve sindirim salgıları gırtlağa kadar ulaşabilir. Buna gırtlak reflüsü denir ve her zaman mide yanmasıyla belirti vermez. Sabahları ses kısıklığı, boğazda sürekli bir şey takılı hissi, sık boğaz temizleme ve öksürük bu durumun işaretleri olabilir.

• Akşam yemeğini yatmadan en az 2–3 saat önce yiyin.
• Yağlı, baharatlı yiyecekler, çikolata, gazlı içecekler ve alkol şikâyetleri artırabilir.
• Gerekirse yatağın baş tarafını hafifçe yükseltmek faydalı olabilir.
• Sürekli boğaz temizlemek ses tellerini tahriş eder; yerine bir yudum su içmeyi deneyin.

Reflü şüphesinde ilaç tedavisine muayene sonrasında karar verilmelidir.

4. Sigarayı bırakın, dumandan uzak durun

Sigara dumanı ses tellerinin yüzeyini doğrudan tahriş eder, kurutur ve ödem oluşturur. Uzun süreli sigara kullanımı, ses tellerinde şişlik ve kalıcı ses değişikliklerinin yanı sıra gırtlak kanseri için de önemli bir risk etkenidir. Pasif içicilik ve duman dolu ortamlar da sesi olumsuz etkiler.

Sigarayı bırakmak, sesini meslek olarak kullanan herkes için sesi korumanın en etkili adımlarından biridir. Elektronik sigara ve nargilenin de ses telleri için güvenli bir alternatif olduğu söylenemez.

5. Sesinizi ısıtın ve doğru teknik kullanın

Sporcuların antrenman öncesi ısındığı gibi, ses de yoğun kullanımdan önce hazırlanmalıdır. Birkaç dakikalık hafif mırıldanma, dudak titretme ve alçaktan yükseğe yumuşak ses kaydırmaları ses tellerini kullanıma hazırlar. Gün sonunda benzer hafif egzersizlerle soğuma da yapılabilir.

Doğru nefes desteği ve rahat bir duruş, sesi boğazdan zorlamadan kullanmayı sağlar. Sık ses yorgunluğu yaşıyorsanız bir ses terapistinden alınacak ses eğitimi, konuşma alışkanlıklarınızı düzeltmekte oldukça yardımcı olabilir. Şarkıcılar için düzenli şan eğitimi de aynı amaca hizmet eder.

Ses kısıklığı ne zaman muayene gerektirir?

Soğuk algınlığına bağlı ses kısıklığı çoğu zaman birkaç gün ile iki hafta arasında geçer. Ancak 2–3 haftadan uzun süren ses kısıklığı mutlaka kulak burun boğaz muayenesiyle değerlendirilmelidir. Bu muayenede ses telleri, ağızdan veya burundan ilerletilen ince bir kamera ile (laringoskopi) görüntülenir. İşlem genellikle muayenehanede, kısa sürede yapılır. Muayenede ses tellerinin hareketi, kapanması ve yüzeyi değerlendirilir; gerekirse bir ses terapistiyle birlikte tedavi planı oluşturulur.

Sesini yoğun kullananlarda ses tellerinde nodül, polip veya kist gibi iyi huylu değişiklikler gelişebilir. Bunların çoğu erken dönemde ses dinlendirme, ses terapisi ve tahriş edici etkenlerin kontrolüyle yönetilebilir; bazılarında cerrahi gerekebilir.

Şu durumlarda beklemeden başvurmanızı öneririz:

• Yoğun bağırma veya şarkı sonrası sesin aniden kaybolması,
• Nefes darlığı, yutkunma güçlüğü veya ağrılı yutkunma,
• Balgamda kan, boyunda fark edilen şişlik,
• Sigara içenlerde geçmeyen ses kısıklığı.

Sesiniz, mesleğinizin temel aracıdır. Şikâyetleriniz uzun sürüyorsa muayene ile nedenini belirleyip size uygun ses bakımını birlikte planlıyoruz. Genel sorular için sık sorulan sorular sayfamıza da göz atabilirsiniz.