Bademcik ameliyatı kararı hangi durumlarda verilir?

Bademcikler ne işe yarar, çıkarılmaları sorun yaratır mı?

Bademcikler, boğazın iki yanında yer alan ve özellikle çocukluk döneminde bağışıklık sisteminin bir parçası olarak çalışan lenf dokusudur. Vücutta bu görevi üstlenen başka pek çok lenf dokusu bulunduğu için, bademciklerin çıkarılmasının genel bağışıklığı belirgin şekilde zayıflatmadığı kabul edilir.

Yine de bademcikler ancak gerçek bir fayda beklendiğinde alınır. Ara sıra görülen boğaz ağrıları veya tek başına bademciklerin iri görünmesi, ameliyat için yeterli bir neden değildir.

Sık tekrarlayan bademcik iltihabında sınır nerede?

Tekrarlayan bademcik iltihabında (tonsillit) karar, atakların sayısına ve ne kadar ağır geçtiğine göre verilir. Uluslararası kılavuzlarda yaygın olarak kullanılan ölçütler şöyledir:

Burada “belgelenmiş atak”, ateş, bademciklerde iltihap, boyunda hassas lenf bezleri gibi bulgularla doktor tarafından görülmüş ve kayda geçmiş ataklar anlamına gelir. Bu sayılar kesin bir kural değil, bir yol göstericidir. Okul veya iş kaybı, antibiyotiklere alerji ya da ataklar sırasında havale gibi ek durumlar kararı etkileyebilir. Sınırda kalan hastalarda bir süre takip edip atakların seyrini görmek de çoğu zaman makul bir yaklaşımdır.

Horlama ve uyku apnesinde bademcik ameliyatı

Çocuklarda horlama ve uykuda nefes durmasının en sık nedeni, bademcik ve geniz eti büyümesidir. Düzenli horlayan, ağzı açık uyuyan, uykuda nefesi duraklayan, huzursuz uyuyan ya da gündüz dikkat sorunları yaşayan çocuklarda bademciklerin, genellikle geniz etiyle birlikte alınması en sık uygulanan tedavidir. Çoğu çocukta bu ameliyat uykudaki solunumu belirgin şekilde düzeltir.

Yalnızca geniz eti büyük olan çocuklarda tek başına geniz eti ameliyatı yeterli olabilir; bu ayrım muayenede, gerekirse endoskopik incelemeyle yapılır. Bazı çocuklarda bademciğin tamamı yerine bir kısmının küçültülmesi (tonsillotomi) de seçenekler arasında değerlendirilebilir.

Yetişkinlerde ise horlama ve uyku apnesi genellikle birden fazla seviyeden kaynaklanır. Büyük bademcikler darlığın önemli bir parçasıysa bademcik ameliyatı, çoğu zaman yumuşak damak cerrahisiyle birlikte planlanır. Bu değerlendirmede uyku testi ve gerekirse uyku endoskopisi yol gösterir; ayrıntılar için horlama ve uyku apnesi tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Apse ve tek taraflı büyüme: başka hangi durumlar ameliyat gerektirir?

• Bademcik çevresi apsesi: Bademciğin çevresinde iltihap toplanmasıdır; şiddetli, çoğunlukla tek taraflı boğaz ağrısı, ağız açmada güçlük ve konuşmada değişiklikle kendini gösterir. İlk tedavi apsenin boşaltılması ve antibiyotiktir. Apse tekrarlarsa veya öncesinde sık bademcik iltihabı öyküsü varsa bademciklerin alınması önerilebilir.
• Tek taraflı veya hızlı büyüme: Bademciklerden birinin diğerinden belirgin şekilde büyük olması, hızla büyümesi, üzerinde geçmeyen yara olması veya boyunda ele gelen kitle eşlik etmesi durumunda, altta yatan nedeni anlamak için bademciğin alınıp incelenmesi gerekebilir. Bu bulguların çoğu iyi huylu nedenlere bağlıdır; ancak değerlendirmenin ertelenmemesi önemlidir.
• Diğer durumlar: Tedaviye yanıt vermeyen bademcik taşları ve buna bağlı kalıcı ağız kokusu gibi şikâyetlerde de, diğer nedenler dışlandıktan sonra ameliyat değerlendirilebilir.

Ameliyat nasıl yapılır, iyileşme ne kadar sürer?

Bademcik ameliyatı genel anestezi altında ağız içinden yapılır; dışarıda bir kesi yoktur. Hastalar genellikle aynı gün veya bir gece hastanede kaldıktan sonra taburcu olur. Uyku apnesi olan küçük çocuklarda bir gece gözlem daha sık tercih edilir.

İyileşme döneminde bilinmesi gerekenler:

• Yutkunurken ağrı genellikle 7–14 gün sürer; bazı günlerde ağrının kulağa yansıması normaldir. Çocuklar yetişkinlere göre çoğu zaman daha hızlı toparlanır.
• Ameliyat bölgesinde oluşan beyazımsı tabaka iyileşmenin bir parçasıdır, iltihap anlamına gelmez.
• Yumuşak, ılık veya soğuk gıdalar ve bol sıvı önerilir. Sıvı alımının yeterli olması hem ağrıyı hem de kanama riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Ağrı kesicileri yalnızca doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.
• Kanama en önemli risktir ve ilk iki hafta içinde, özellikle kabukların düştüğü günlerde görülebilir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Ameliyattan sonra ağızdan veya burundan kan gelmesi, kan tükürme ya da kan kusma durumunda, miktarı az olsa bile vakit kaybetmeden hastaneye başvurulmalıdır. Sıvı alamama, yüksek ateş veya çocukta idrar miktarının belirgin azalması da hekime danışmayı gerektirir.

Ameliyat düşünülmeyen dönemde ise şu durumlarda kulak burun boğaz muayenesi öneriyoruz: yılda birkaç kez tekrarlayan ateşli bademcik iltihabı, çocuğunuzda düzenli horlama ve nefes durmaları, ağız açmayı zorlaştıran şiddetli tek taraflı boğaz ağrısı veya bir bademciğin diğerinden belirgin şekilde büyümesi. Çocuklarda geniz eti ve okula dönüş gibi sorular için sık sorulan sorular bölümümüze de göz atabilirsiniz.

Bademcik ameliyatı kararı, yalnızca bademciklerin görünümüne göre değil; şikâyetlerin sıklığı, uyku ve yaşam kalitesine etkisi ile muayene bulgularına göre verilir. Her hastada ameliyatın beklenen faydasını ve risklerini muayene sonrasında sizinle birlikte değerlendiriyoruz.